Trong những tháng gần đây, thị trường vàng thế giới và Việt Nam đã chứng kiến những biến động mạnh mẽ, đặc biệt là hiện tượng giá vàng tăng cao không ngừng, gây bất ngờ và tiếc nuối cho nhiều nhà đầu tư. Câu hỏi lớn đặt ra là vì sao giá vàng lại tăng cao đến mức kỷ lục như vậy? Bài viết này của Bartra Wealth Advisors Việt Nam sẽ đi sâu phân tích các nguyên nhân khách quan và chủ quan đằng sau “cơn sốt” kim loại quý này.
Thị trường vàng trong nước: Những bước nhảy ngoạn mục
Thị trường vàng Việt Nam đã trải qua một giai đoạn tăng trưởng ngoạn mục, đặc biệt từ đầu năm 2024 đến những tháng đầu năm 2025. Sự bùng nổ này không chỉ thể hiện ở giá vàng tăng cao theo xu hướng thế giới mà còn có những yếu tố đặc thù riêng, khiến chênh lệch giữa giá vàng trong nước và quốc tế có lúc lên tới mức đáng báo động.
Diễn biến giá vàng giai đoạn gần đây
Năm 2024 đã mở đầu với những con số gây sốc. Nhiều người đã bỏ lỡ cơ hội khi giá vàng miếng SJC và vàng nhẫn đồng loạt vượt mốc 90 triệu đồng/lượng. Đầu năm 2024, giá vàng miếng SJC dao động từ 71-74 triệu đồng/lượng, trong khi vàng nhẫn ở mức 61,4 – 63,28 triệu đồng/lượng. Đến cuối năm, giá vàng miếng SJC đã đạt 82,2 – 84,2 triệu đồng/lượng, còn vàng nhẫn thậm chí còn ấn tượng hơn ở mức 83,3 – 84,2 triệu đồng/lượng.
So với đầu năm 2024, giá vàng bán miếng SJC đã tăng khoảng 10,2 triệu đồng/lượng (tương đương 14%), và vàng nhẫn tăng tới 20,92 triệu đồng/lượng (khoảng 34%). Đây là mức tăng mạnh nhất trong hơn một thập kỷ qua. Theo Tổng cục Thống kê, chỉ số giá vàng bình quân cả năm 2024 đã tăng 28,64% so với năm trước. Đặc biệt, từ cuối tháng 2/2024, giá vàng trong nước liên tục thiết lập những đỉnh mới, tăng nhanh và mạnh hơn đáng kể so với thị trường thế giới, có thời điểm chênh lệch giữa vàng miếng SJC và vàng thế giới lên đến 18 triệu đồng/lượng.
Phản ứng của Ngân hàng Nhà nước và hiệu quả
Trước những biến động khó lường của thị trường vàng, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã phải triển khai nhiều biện pháp nhằm ổn định giá cả. Bước đầu, NHNN tổ chức đấu thầu vàng miếng SJC. Từ tháng 4/2024, tổng cộng 9 phiên đấu thầu đã được thực hiện, với tổng khối lượng trúng thầu là 48.500 lượng. Tuy nhiên, hiệu quả của các phiên đấu giá này không như mong đợi, giá vàng không giảm mà thậm chí còn có xu hướng tăng.
Nhận thấy giải pháp đấu giá chưa hiệu quả, NHNN chuyển sang chỉ đạo 4 ngân hàng thương mại Nhà nước và công ty SJC trực tiếp bán vàng miếng cho người dân. Động thái này đã mang lại kết quả tích cực hơn. Trong tháng 5 và tháng 6, giá vàng trong nước, đặc biệt là vàng SJC, đã giảm sâu. Mức chênh lệch giữa giá vàng nội địa và quốc tế cũng được thu hẹp đáng kể, từ 15-16 triệu đồng/lượng xuống chỉ còn 4-5 triệu đồng/lượng. Thị trường vàng trở lại trạng thái ổn định hơn, hỗ trợ tích cực cho thị trường ngoại tệ và chính sách kinh tế vĩ mô. Mặc dù vậy, giá vàng trong nước vẫn cao hơn giá vàng thế giới khoảng 5-7% vào thời điểm đó.
Bối cảnh lịch sử: Vàng trước và sau đại dịch
Để hiểu rõ hơn vì sao giá vàng lại tăng cao đột biến, cần nhìn lại bối cảnh lịch sử. Trong hơn một thập kỷ qua, giá kim loại quý này từng có những giai đoạn lên xuống, nhưng biên độ không quá mạnh. Từ đầu năm 2013 đến cuối năm 2019, giá vàng thường dao động quanh mức trên dưới 40 triệu đồng/lượng và thậm chí còn giảm. Cụ thể, ngày 1/1/2013, giá vàng được mua vào – bán ra lần lượt là 45,7 triệu đồng/lượng và 46,3 triệu đồng/lượng. Đến cuối năm 2019, giá vàng đã giảm xuống còn 42,25 triệu đồng/lượng (mua vào) và 42,75 triệu đồng/lượng (bán ra).
Tuy nhiên, mọi thứ đã thay đổi đáng kể từ đầu năm 2020, khi đại dịch Covid-19 bùng phát. Giá vàng đã “nhảy vọt” từ mốc 42 triệu đồng/lượng lên gần 80 triệu đồng/lượng, gần như tăng gấp đôi. “Cơn rồ ga” ngoài dự báo này đã khiến trong 10 năm qua, giá vàng SJC tăng 2,2 lần, từ mức hơn 34,7 triệu đồng/lượng cuối năm 2013 lên 76 triệu đồng/lượng cuối năm 2023. Đặc biệt, từ sau đại dịch Covid-19, ngoài những phiên điều chỉnh ngắn hạn với biên độ yếu, xu hướng giá vàng gần như chỉ lên mà không xuống, tạo tiền đề cho những đợt tăng giá kỷ lục sau này.
Các yếu tố vĩ mô toàn cầu thúc đẩy giá vàng tăng
Giá vàng tăng cao không chỉ là câu chuyện của riêng Việt Nam mà còn là xu hướng toàn cầu, chịu tác động mạnh mẽ từ các yếu tố vĩ mô trên thế giới. Những bất ổn kinh tế, chính trị và chính sách tiền tệ toàn cầu đóng vai trò then chốt trong việc định hình xu hướng tăng giá của vàng.
Bất ổn địa chính trị và vai trò trú ẩn an toàn
Năm 2024 và đầu 2025, kinh tế thế giới đối mặt với hàng loạt biến động phức tạp. Các cuộc chiến thương mại giữa các quốc gia lớn, cùng với sự leo thang của các xung đột địa chính trị như cuộc chiến Nga-Ukraine hay những căng thẳng ở khu vực Trung Đông, đã tạo ra một môi trường đầy rủi ro và bất ổn. Trong bối cảnh đó, vàng luôn được xem là một tài sản trú ẩn an toàn, hấp dẫn các nhà đầu tư khi họ tìm kiếm nơi bảo toàn giá trị tài sản khỏi sự mất giá của tiền tệ và những cú sốc kinh tế. Nhu cầu trú ẩn này là một trong những nguyên nhân hàng đầu vì sao giá vàng lại tăng cao trong những năm gần đây.
Nhu cầu mua vàng từ Ngân hàng Trung ương
Một trong những động lực mạnh mẽ nhất khiến giá vàng tăng cao là hoạt động mua vào liên tục và mạnh mẽ của các ngân hàng trung ương trên toàn cầu. Theo báo cáo về xu hướng nhu cầu vàng trong quý IV và cả năm 2024 của Hội đồng Vàng thế giới (WGC), tổng nhu cầu vàng hàng năm (bao gồm cả giao dịch trên thị trường phi tập trung – OTC) đã đạt mức cao kỷ lục mới là 4.974 tấn. Điều này thể hiện sự kết hợp giữa nhu cầu đầu tư tăng và hoạt động mua vào mạnh mẽ của các ngân hàng trung ương.
Sự kết hợp giữa giá vàng cao kỷ lục và khối lượng giao dịch đã đẩy tổng giá trị nhu cầu vàng đạt mức cao nhất từ trước đến nay là 382 tỷ USD. WGC cũng chỉ ra rằng các ngân hàng trung ương đã liên tục mua vàng với tốc độ nhanh trong năm 2024, với số lượng mua vượt 1.000 tấn trong năm thứ ba liên tiếp. Trung Quốc là quốc gia có lượng mua ròng lớn nhất thế giới, theo sau là Thổ Nhĩ Kỳ và Ấn Độ. Các ngân hàng trung ương coi vàng là thành phần quan trọng trong khối dự trữ của họ nhờ tính an toàn, thanh khoản cao và khả năng sinh lời, chiếm 20% lượng vàng được khai thác trên toàn cầu.
Chính sách tiền tệ lỏng lẻo và áp lực lạm phát
Bên cạnh yếu tố địa chính trị và nhu cầu từ ngân hàng trung ương, chính sách tiền tệ của các quốc gia lớn cũng là một nhân tố quan trọng vì sao giá vàng lại tăng cao. Khi các ngân hàng trung ương lớn trên thế giới duy trì chính sách tiền tệ nới lỏng và lãi suất thấp, giá trị của các đồng tiền mạnh có xu hướng giảm. Điều này làm tăng sức hấp dẫn của vàng như một tài sản lưu trữ giá trị, bảo vệ tài sản khỏi lạm phát.
Những bình luận từ các nhà lãnh đạo cũng có thể tác động mạnh mẽ. Ví dụ, việc cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump kêu gọi các ngân hàng trung ương toàn cầu giảm lãi suất, cùng với quan điểm cắt giảm thuế trong nước và tăng thuế nhập khẩu, đã tạo ra một môi trường lý tưởng cho giá vàng tăng cao. Những chính sách này, nếu được thực hiện, tiềm ẩn nguy cơ lạm phát tăng cao, khiến vàng trở thành kênh đầu tư được ưa chuộng để chống lại sự mất giá của tiền tệ.
Nguyên nhân nội tại khiến giá vàng trong nước liên tục tăng cao
Ngoài các yếu tố toàn cầu, giá vàng tăng cao ở Việt Nam còn chịu tác động từ các nguyên nhân chủ quan xuất phát từ yếu tố nội tại của nền kinh tế và chính sách điều hành. Những yếu tố này góp phần tạo nên sự chênh lệch đáng kể giữa giá vàng trong nước và giá vàng thế giới.
Chính sách điều hành và nguồn cung vàng
Một trong những nguyên nhân quan trọng vì sao giá vàng lại tăng cao trong nước là do chính sách tiền tệ và tài khóa. Khi Ngân hàng Nhà nước thực hiện chính sách nới lỏng tiền tệ (giảm lãi suất, bơm tiền vào nền kinh tế), lượng tiền trong lưu thông tăng lên. Điều này làm giảm giá trị của đồng tiền và thúc đẩy nhu cầu đầu tư vào vàng như một kênh trú ẩn an toàn.
Thêm vào đó, việc Ngân hàng Nhà nước nắm quyền kiểm soát nhập khẩu vàng nguyên liệu cũng góp phần tạo nên sự khan hiếm trên thị trường. Hạn chế về nguồn cung nguyên liệu làm giảm tính cạnh tranh, dẫn đến việc giá vàng trong nước thường xuyên cao hơn giá vàng thế giới. Sự thiếu hụt nguồn cung ứng vàng miếng SJC ra thị trường càng làm trầm trọng thêm tình trạng này, đẩy giá lên cao do cung không đủ cầu.
Kênh đầu tư hấp dẫn và tâm lý thị trường
Trong bối cảnh các kênh đầu tư khác như bất động sản, chứng khoán hay ngoại tệ kém hấp dẫn do rủi ro cao hoặc lợi suất thấp, dòng tiền có xu hướng chuyển sang vàng. Vàng được xem là một kênh đầu tư an toàn và ổn định hơn trong giai đoạn kinh tế khó khăn, đặc biệt khi các kênh khác gặp nhiều bất ổn. Việc này tạo ra nhu cầu lớn, là một động lực chính khiến giá vàng liên tục tăng cao.
Yếu tố tâm lý cũng đóng vai trò không nhỏ. Khi nền kinh tế đối mặt với nhiều thách thức, người dân có xu hướng tìm đến vàng như một “hầm trú ẩn” cuối cùng để bảo vệ tài sản của mình. Tâm lý đám đông và kỳ vọng giá vàng sẽ tiếp tục tăng đã thúc đẩy hoạt động mua vào, đặc biệt trong những giai đoạn “sốt giá”. Sự lo ngại về lạm phát và sự mất giá của tiền tệ càng củng cố niềm tin vào giá trị của kim loại quý này.
Hiện tượng đầu cơ và ảnh hưởng của độc quyền SJC
Bên cạnh quy luật cung cầu, những “cơn sốt” giá vàng vừa qua còn có sự góp mặt của yếu tố đầu cơ và làm giá. Một vài doanh nghiệp hay cá nhân đủ tiềm lực có thể tạo ra những làn sóng tăng giá giả tạo, khiến cả thị trường chao đảo và giá vàng tăng thẳng đứng. Điều này cho phép những người “làm chủ cuộc chơi” thu lợi lớn từ việc mua đi bán lại, làm trầm trọng thêm tình trạng biến động giá.
Ngoài ra, việc Nhà nước độc quyền vàng miếng SJC đã tạo ra sự khan hiếm nhân tạo và chênh lệch lớn giữa giá vàng của thương hiệu này so với giá vàng thế giới. Sự độc quyền này không chỉ hạn chế nguồn cung mà còn tạo điều kiện cho các hoạt động đầu cơ, khiến cho giá vàng miếng SJC luôn duy trì ở mức cao hơn đáng kể so với các loại vàng khác và giá vàng quốc tế. Đây là một điểm mấu chốt giải thích vì sao giá vàng lại tăng cao và khó bình ổn tại Việt Nam.
Tóm lại, vì sao giá vàng lại tăng cao trong thời gian gần đây là một vấn đề phức tạp, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố từ vĩ mô toàn cầu đến nội tại thị trường Việt Nam. Từ bất ổn địa chính trị, chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương, đến các yếu tố cung cầu, tâm lý đầu tư và hiện tượng đầu cơ trong nước đều góp phần vào sự leo thang của giá vàng. Bartra Wealth Advisors Việt Nam hy vọng những phân tích này đã cung cấp cái nhìn toàn diện hơn về xu hướng giá vàng và giúp quý vị đưa ra những quyết định đầu tư sáng suốt.
Các câu hỏi thường gặp về giá vàng tăng cao (FAQs)
Giá vàng tăng cao có phải là xu hướng dài hạn không?
Xu hướng giá vàng tăng cao thường gắn liền với các yếu tố bất ổn kinh tế, chính trị toàn cầu và chính sách tiền tệ. Trong bối cảnh hiện tại, nhiều chuyên gia nhận định vàng vẫn sẽ là kênh trú ẩn an toàn, nhưng mức độ tăng giá có thể biến động tùy thuộc vào các sự kiện vĩ mô.
Ngân hàng Trung ương mua vàng ảnh hưởng thế nào đến giá?
Việc các Ngân hàng Trung ương tăng cường mua vàng làm tăng tổng nhu cầu toàn cầu, qua đó đẩy giá vàng tăng cao. Đây là một động thái chiến lược để đa dạng hóa dự trữ, giảm phụ thuộc vào USD và bảo vệ tài sản quốc gia.
Chính sách lãi suất có liên quan gì đến việc vì sao giá vàng lại tăng cao?
Chính sách lãi suất thấp (nới lỏng tiền tệ) thường làm giảm sức hấp dẫn của các kênh đầu tư có lãi suất cố định và làm tăng rủi ro lạm phát, khiến vàng trở thành lựa chọn ưu tiên để bảo toàn giá trị, từ đó giá vàng tăng cao.
Điều gì khiến giá vàng trong nước chênh lệch lớn so với thế giới?
Chênh lệch giá vàng trong nước và quốc tế chủ yếu do chính sách kiểm soát nhập khẩu vàng nguyên liệu, độc quyền vàng miếng SJC, và yếu tố cung cầu không cân bằng, dẫn đến sự khan hiếm và đẩy giá vàng lên cao.
Có nên đầu tư vào vàng khi giá đang ở mức cao kỷ lục không?
Quyết định đầu tư vào vàng khi giá vàng tăng cao cần được cân nhắc kỹ lưỡng. Nhà đầu tư nên phân tích các yếu tố rủi ro, dự báo thị trường, và tham khảo ý kiến chuyên gia để tránh những biến động bất ngờ và rủi ro thua lỗ tiềm ẩn.
Vàng có phải là kênh đầu tư an toàn tuyệt đối không?
Mặc dù vàng được xem là kênh trú ẩn an toàn trong thời kỳ bất ổn, nhưng giá vàng vẫn có thể biến động. Không có kênh đầu tư nào an toàn tuyệt đối, và việc đầu tư vàng cũng cần có chiến lược và quản lý rủi ro phù hợp.
Yếu tố tâm lý thị trường ảnh hưởng đến giá vàng như thế nào?
Tâm lý đám đông và kỳ vọng về giá vàng có thể tạo ra các đợt tăng giá đột biến hoặc giảm giá mạnh. Khi nhà đầu tư lo lắng về kinh tế, họ có xu hướng mua vàng, đẩy giá vàng tăng cao hơn, và ngược lại.