Liên Bang Xô Viết, hay còn gọi là USSR, là một khái niệm lịch sử quan trọng mà nhiều người Việt Nam vẫn còn băn khoăn về bản chất của nó. Để thực sự hiểu ussr là nước nào, chúng ta cần nhìn lại một giai đoạn lịch sử đầy biến động của thế kỷ 20, nơi một siêu cường xã hội chủ nghĩa đã định hình đáng kể cục diện chính trị và kinh tế toàn cầu. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện về Liên Xô.
Hiểu rõ USSR là nước nào: Định nghĩa và Nguồn gốc
Liên Xô (USSR) là tên viết tắt của Union of Soviet Socialist Republics, trong tiếng Việt dịch là Liên Bang Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Xô Viết. Đây không phải là một quốc gia đơn lẻ như Nga ngày nay, mà là một siêu cường liên bang rộng lớn, được thành lập dựa trên tư tưởng chủ nghĩa xã hội và cộng sản. Từ “Xô Viết” (Soviet) ban đầu có nghĩa là “hội đồng” và chỉ các hội đồng công nhân, binh lính tự quản trong Cách mạng Nga.
Sự ra đời của Liên Xô bắt nguồn từ Cách mạng Tháng Mười năm 1917 tại Đế quốc Nga, khi Đảng Bolshevik do Vladimir Lenin lãnh đạo nắm quyền. Sau đó là một cuộc nội chiến ác liệt, dẫn đến việc thành lập nhà nước Xô Viết đầu tiên vào năm 1922. Mục tiêu chính của khối Xô Viết là xây dựng một xã hội không giai cấp, nơi tài sản thuộc sở hữu chung và quyền lực thuộc về giai cấp công nhân.
Sự hình thành Liên Bang Xô Viết
Quá trình hình thành Liên Bang Xô Viết là một chuỗi các sự kiện phức tạp sau Cách mạng Tháng Mười. Ban đầu, Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Nga (SFSR) được thành lập. Dần dần, các nước cộng hòa Xô viết khác như Ukraine, Belarus và Liên bang Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Ngoại Kavkaz đã ký kết Hiệp ước Liên minh năm 1922, chính thức thành lập Liên Bang Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Xô Viết. Đây là một mô hình nhà nước độc đáo, kết hợp nhiều dân tộc và vùng lãnh thổ dưới một chính quyền trung ương mạnh mẽ.
Với việc thành lập, Liên Xô đã trở thành một biểu tượng của hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa trên trường quốc tế, đối lập hoàn toàn với các cường quốc tư bản chủ nghĩa. Chính phủ trung ương ở Moskva đóng vai trò chủ đạo trong việc định hướng chính sách đối nội và đối ngoại, quản lý nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, và duy trì sự ổn định của một quốc gia đa sắc tộc, đa văn hóa.
Phạm vi địa lý và Các nước Cộng hòa thành viên
Liên Bang Xô Viết là quốc gia lớn nhất thế giới về diện tích, bao phủ một phần rộng lớn của Đông Âu và Bắc Á. Tổng diện tích của Liên Xô lên tới khoảng 22,4 triệu km², gần bằng 1/6 tổng diện tích đất liền của Trái Đất. Sự rộng lớn này mang đến cho Liên Xô một địa hình đa dạng, từ thảo nguyên rộng lớn, rừng taiga bạt ngàn đến những dãy núi cao chót vót và bờ biển dài.
Liên Xô bao gồm 15 nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết (SSR) khác nhau, mỗi nước có một mức độ tự trị nhất định nhưng đều nằm dưới sự kiểm soát của chính quyền trung ương. Các nước cộng hòa chính bao gồm: Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Nga (Nga), Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Ukraine (Ukraine), Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Belarus (Belarus), Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Kazakhstan (Kazakhstan), và các nước Baltic như Estonia, Latvia, Litva. Sự đa dạng về dân tộc, ngôn ngữ và văn hóa trong Liên Xô là vô cùng phong phú, với hơn 100 nhóm dân tộc sinh sống trong lãnh thổ của nó.
Liên Xô trong bối cảnh lịch sử thế giới
Trong suốt quá trình tồn tại của mình, Liên Xô đã đóng một vai trò trung tâm trong nhiều sự kiện lịch sử quan trọng của thế giới. Từ cuộc chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại (Thế chiến II) chống lại Đức Quốc xã, nơi hàng triệu sinh mạng đã hy sinh nhưng cuối cùng đã góp phần quyết định vào chiến thắng của Đồng minh, đến vai trò then chốt trong việc hình thành và duy trì khối các nước xã hội chủ nghĩa.
Sau Thế chiến II, Liên Bang Xô Viết nhanh chóng trở thành một trong hai siêu cường của thế giới, đối đầu với Hoa Kỳ trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh. Giai đoạn này chứng kiến cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân, cuộc đua không gian đầy kịch tính với việc phóng vệ tinh Sputnik và đưa Yuri Gagarin trở thành người đầu tiên bay vào vũ trụ. Ảnh hưởng của Liên Xô lan rộng khắp toàn cầu, từ Đông Âu, Châu Á đến Châu Phi và Mỹ Latinh, hỗ trợ các phong trào giải phóng dân tộc và thiết lập các chế độ xã hội chủ nghĩa.
Sự sụp đổ của Liên Bang Xô Viết
Sau nhiều thập kỷ tồn tại và phát triển, Liên Bang Xô Viết bắt đầu đối mặt với những thách thức nội tại nghiêm trọng từ những năm 1980. Nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung trì trệ, không thể bắt kịp với sự phát triển công nghệ của phương Tây, dẫn đến tình trạng thiếu hụt hàng hóa tiêu dùng và sự bất mãn trong dân chúng. Sự kiểm soát chặt chẽ của Đảng Cộng sản cũng gây ra những rạn nứt trong hệ thống chính trị và xã hội.
Trong nỗ lực cải cách, Tổng bí thư Mikhail Gorbachev đã đưa ra các chính sách “Glasnost” (công khai) và “Perestroika” (cải tổ) vào giữa những năm 1980. Những chính sách này, dù có ý định tốt, lại vô tình làm bùng phát các mâu thuẫn âm ỉ và thúc đẩy các phong trào ly khai ở các nước cộng hòa. Ngày 26 tháng 12 năm 1991, Liên Bang Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Xô Viết chính thức tuyên bố giải thể, đánh dấu sự kết thúc của một kỷ nguyên lịch sử và sự xuất hiện của 15 quốc gia độc lập mới trên bản đồ thế giới.
Di sản và Tác động của Liên Xô đến ngày nay
Sự sụp đổ của Liên Xô để lại một di sản phức tạp và lâu dài. Về mặt chính trị, nó đã chấm dứt Chiến tranh Lạnh, mở ra một trật tự thế giới đơn cực tạm thời với Hoa Kỳ là siêu cường duy nhất. Tuy nhiên, các xung đột sắc tộc và địa chính trị vẫn tiếp diễn ở nhiều khu vực hậu Xô Viết, điển hình là các cuộc xung đột ở Chechnya, Nagorno-Karabakh và gần đây là cuộc chiến ở Ukraine.
Về kinh tế, các nước cộng hòa cũ của Liên Xô đã trải qua quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường với nhiều mức độ thành công khác nhau. Nga, với tư cách là quốc gia kế thừa chính, vẫn duy trì một vai trò quan trọng trong địa chính trị toàn cầu. Di sản văn hóa của Liên Bang Xô Viết cũng rất đa dạng, từ kiến trúc hoành tráng, văn học kinh điển đến các sản phẩm tiêu dùng một thời, như những chiếc đồng hồ cơ “Made in USSR” mà nhiều người Việt Nam vẫn còn nhớ đến như một kỷ vật của một thời kỳ đã qua.
Những câu hỏi thường gặp (FAQs) về Liên Xô
- Liên Xô được thành lập khi nào?
Liên Xô chính thức được thành lập vào ngày 30 tháng 12 năm 1922, sau Hiệp ước Liên minh giữa các nước Cộng hòa Xô Viết. - Có bao nhiêu nước cộng hòa trong Liên Xô?
Khi giải thể vào năm 1991, Liên Xô bao gồm 15 nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết. - Nước nào là nước kế thừa chính của Liên Xô?
Liên bang Nga được coi là nước kế thừa chính của Liên Xô trên trường quốc tế, nắm giữ ghế thành viên thường trực của Liên Hợp Quốc và phần lớn tài sản của Liên Xô. - Tại sao Liên Xô lại sụp đổ?
Sự sụp đổ của Liên Xô là do nhiều yếu tố kết hợp, bao gồm trì trệ kinh tế, căng thẳng sắc tộc, các cuộc cải cách không thành công (Glasnost và Perestroika) và sự mất kiểm soát của Đảng Cộng sản. - Liên Xô có phải là Nga không?
Không, Liên Xô không phải là Nga. Nga (tức Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Nga) là nước cộng hòa lớn nhất và có ảnh hưởng nhất trong Liên Xô, nhưng Liên Xô là một liên bang bao gồm 15 nước cộng hòa khác nhau. - Chiến tranh Lạnh là gì và Liên Xô đóng vai trò gì?
Chiến tranh Lạnh là giai đoạn đối đầu ý thức hệ và địa chính trị giữa Liên Xô và các nước đồng minh (Khối phía Đông) với Hoa Kỳ và các nước đồng minh (Khối phía Tây) từ sau Thế chiến II đến năm 1991. Liên Xô là một trong hai siêu cường chính và là đầu tàu của Khối phía Đông. - Liên Xô giải thể vào ngày nào?
Liên Xô chính thức giải thể vào ngày 26 tháng 12 năm 1991.
Việc tìm hiểu ussr là nước nào không chỉ là khám phá một trang sử đã qua mà còn là cách để chúng ta hiểu rõ hơn về nguồn gốc của nhiều sự kiện và mối quan hệ quốc tế hiện đại. Từ một đế chế rộng lớn, Liên Xô đã để lại dấu ấn không thể phai mờ trong lịch sử thế giới, và sự phân rã của nó tiếp tục định hình địa chính trị cho đến ngày nay. Bartra Wealth Advisors Việt Nam hy vọng bài viết này đã mang đến cho bạn cái nhìn sâu sắc và rõ ràng hơn về Liên Bang Xô Viết huyền thoại.