New Zealand, một quốc đảo với hệ sinh thái độc đáo, là ngôi nhà của một trong những loài bò sát kỳ lạ và cổ xưa nhất hành tinh: Tuatara New Zealand. Được mệnh danh là “hóa thạch sống”, Tuatara không chỉ là biểu tượng của sự kiên cường mà còn đại diện cho một nhánh bò sát đã tồn tại qua hàng triệu năm lịch sử Trái Đất, mang theo những bí ẩn và đặc điểm sinh học độc nhất vô nhị. Bài viết này sẽ đưa bạn khám phá sâu hơn về loài bò sát đặc biệt này.
Tuatara: Dấu Ấn Của Kỷ Jura Trên Đất New Zealand
Tuatara New Zealand là thành viên duy nhất còn sót lại của bộ Sphenodontia, một dòng bò sát cổ đại có niên đại hơn 250 triệu năm. Điều này có nghĩa là tổ tiên của chúng đã cùng tồn tại với khủng long trong kỷ Jura và kỷ Phấn trắng. Chúng được gọi là “hóa thạch sống” bởi vì ngoại hình và cấu trúc cơ thể của chúng gần như không thay đổi so với các hóa thạch của những loài bò sát sống cùng thời đại khủng long. Sự tồn tại liên tục này biến chúng thành một cầu nối quý giá về mặt tiến hóa, cung cấp những hiểu biết sâu sắc về lịch sử phát triển của các loài bò sát.
Sự độc đáo của Tuatara không chỉ nằm ở lịch sử tiến hóa mà còn ở sự hạn chế về địa lý. Ngày nay, loài Tuatara New Zealand chỉ còn tồn tại ở những hòn đảo ngoài khơi của New Zealand. Sự cô lập này đã giúp chúng duy trì được những đặc điểm nguyên thủy, tránh xa áp lực cạnh tranh và sự thay đổi môi trường lớn trên đất liền. Tuy nhiên, điều này cũng khiến quần thể của chúng trở nên nhạy cảm hơn với các mối đe dọa.
Hai Loài Tuatara New Zealand Hiện Hữu
Hiện tại, chỉ có hai loài Tuatara New Zealand được công nhận còn tồn tại. Một là Tuatara đảo Brothers (Brothers Island tuatara), mà cho đến gần đây, chỉ được tìm thấy trên đảo North Brother. Nhờ các chương trình tái giới thiệu vào các khu bảo tồn an toàn, loài này đã có thể phát triển ở những địa điểm mới. Loài thứ hai là Tuatara thông thường (common tuatara), phổ biến hơn một chút và sinh sống trên nhiều hòn đảo ngoài khơi khác.
Mặc dù hai loài này có vẻ ngoài khá tương đồng, chúng lại có sự khác biệt rõ rệt về mặt di truyền. Sự phân hóa này cho thấy một quá trình tiến hóa riêng biệt đã diễn ra trên các hòn đảo khác nhau của New Zealand. Các nhà khoa học đã tìm thấy xương của Tuatara ở nhiều nơi trên New Zealand, có niên đại từ vài trăm đến 5.000 năm tuổi. Tuy nhiên, vẫn chưa thể xác định liệu những bộ xương này thuộc về hai loài còn sống hay từ các loài Tuatara khác đã tuyệt chủng.
Đặc Điểm Sinh Học Độc Đáo Của Tuatara
Tuatara New Zealand nổi bật với nhiều đặc điểm giải phẫu khác biệt so với các loài bò sát hiện đại khác. Chẳng hạn, chúng có một kiểu lỗ hở đặc trưng trên hộp sọ, một loại hemoglobin độc nhất trong máu và con đực không có cơ quan sinh sản ngoài. Những đặc điểm này càng củng cố vị thế của chúng như một “hóa thạch sống” – một minh chứng cho sự đa dạng sinh học đã từng tồn tại trong quá khứ.
Về kích thước, Tuatara trưởng thành có chiều dài từ 30 đến 75 cm và cân nặng từ 250 đến 1.200 gram. Con đực thường lớn hơn con cái và có những gai phát triển hơn dọc theo mào trên cổ, lưng và đuôi. Những gai này đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện sự thống trị và thu hút bạn tình trong mùa giao phối.
Sinh Sản và Vòng Đời Của Tuatara
Quá trình sinh sản của Tuatara New Zealand diễn ra khá chậm chạp và độc đáo. Vào cuối mùa hè, Tuatara đực sẽ tán tỉnh con cái bằng một dáng đi tự hào. Con cái thường đẻ từ 6 đến 10 quả trứng vào mùa xuân năm sau, trong một cái tổ nông ở mặt đất. Sau khi đẻ trứng, Tuatara cái có thể canh gác tổ vài đêm trước khi quay trở lại hang của mình. Trứng Tuatara ấp nở trong khoảng một năm, một trong những thời gian ấp trứng dài nhất trong thế giới bò sát, khiến con non nở ra vào cùng thời điểm trứng mới được đẻ vào mùa tiếp theo.
Một trong những đặc điểm thú vị nhất về sinh sản của Tuatara là giới tính của con non được xác định bởi cả yếu tố di truyền và môi trường, đặc biệt là nhiệt độ ấp trứng. Trứng được ấp ở nhiệt độ ấm hơn có xu hướng nở ra Tuatara đực, trong khi trứng ở nhiệt độ mát hơn sẽ nở ra Tuatara cái. Điều này làm cho quần thể Tuatara dễ bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu. Con non Tuatara không nhận được bất kỳ sự chăm sóc nào từ bố mẹ và phải tự tìm kiếm thức ăn ngay khi nở.
Môi Trường Sống và Tập Tính Của Tuatara
Tuatara New Zealand nổi tiếng với tuổi thọ đáng kinh ngạc. Chúng đạt đến độ tuổi sinh sản vào khoảng 15 năm và có thể tiếp tục sinh sản trong nhiều thập kỷ. Mặc dù tuổi thọ tối đa của chúng chưa được xác định chắc chắn, nhiều cá thể đã sống đến 80 tuổi và vẫn khỏe mạnh, tràn đầy sức sống. Một số ước tính cho thấy chúng có thể sống tới hơn 100 năm, biến chúng thành một trong những loài bò sát sống lâu nhất.
Tuatara chủ yếu sống trong các hang ngầm và hoạt động tích cực hơn vào ban đêm, nhưng chúng cũng sẽ ra ngoài vào ban ngày để sưởi nắng. Cả Tuatara đực và cái đều có tính lãnh thổ, và con đực bảo vệ lãnh thổ của mình một cách hung hãn bằng cách phô trương và chiến đấu nếu cần. Răng của chúng là vũ khí chính, và một cú cắn có thể gây ra vết thương nghiêm trọng. Tuatara là loài ăn thịt, khẩu phần ăn của chúng bao gồm động vật không xương sống, thằn lằn nhỏ và chim biển non mà chúng thường chia sẻ hang.
Sự Suy Giảm Của Quần Thể Tuatara New Zealand
Trong quá khứ, Tuatara New Zealand từng phân bố rộng rãi và phong phú trên đất liền New Zealand. Tuy nhiên, khi những người định cư Polynesia đến New Zealand vào khoảng năm 1250-1300 sau Công nguyên, họ đã mang theo những con chuột Thái Bình Dương. Loài chuột này nhanh chóng trở thành mối đe dọa nghiêm trọng, săn lùng Tuatara và trứng của chúng. Đến thời điểm người châu Âu định cư vào những năm 1840, Tuatara gần như đã tuyệt chủng trên đất liền New Zealand.
Một số hòn đảo đã trở thành nơi trú ẩn tạm thời cho Tuatara, nhưng không lâu sau đó, những hòn đảo này cũng bắt đầu bị xâm chiếm bởi chuột và các loài săn mồi có vú khác. Dần dần, quần thể Tuatara bị thu hẹp lại chỉ còn trên 32 hòn đảo gần bờ. Nhiều hòn đảo trong số này rất nhỏ, một số chỉ rộng vỏn vẹn một hecta. Điều này làm cho các quần thể Tuatara trở nên cực kỳ dễ bị tổn thương trước các mối đe dọa.
Nỗ Lực Bảo Tồn Loài Tuatara
Năm 1895, Tuatara New Zealand và các hòn đảo chúng sinh sống đã được hưởng quy chế bảo vệ pháp lý, nhưng quần thể bò sát này vẫn tiếp tục suy giảm. Kể từ đó, các hoạt động quản lý bảo tồn tích cực đã đảo ngược xu hướng suy giảm này. Các quần thể Tuatara mới đã được thiết lập trên các hòn đảo không có động vật săn mồi. Giữa những năm 1980, Cục Hoang dã New Zealand và sau này là Cục Bảo tồn, đã phát triển các phương pháp để diệt trừ chuột khỏi các hòn đảo.
Ngày nay, chuột đã được loại bỏ khỏi hầu hết các hòn đảo có Tuatara, biến chúng thành những khu vực an toàn cho nhiều loài bản địa đang bị đe dọa. Ngoài ra, việc các nhà bảo tồn thu thập trứng để ấp trong môi trường nuôi nhốt, nhân giống trong điều kiện nuôi nhốt và di chuyển Tuatara đến các hòn đảo không có chuột đã giúp tăng số lượng hòn đảo có Tuatara New Zealand sinh sống lên 37. Nhiều quần thể Tuatara mới đang được lên kế hoạch cho các hòn đảo và khu bảo tồn đất liền đã được làm sạch khỏi động vật săn mồi, mở ra một tương lai tươi sáng hơn cho loài bò sát cổ đại này.
Quần Thể Tuatara Hiện Nay và Hy Vọng Tương Lai
Tuatara New Zealand có khả năng sống trong các quần thể có mật độ đáng kinh ngạc. Hầu hết các hòn đảo có Tuatara đều có mật độ từ 50 đến 100 cá thể trên mỗi hecta vuông. Điều này có nghĩa là một hòn đảo chỉ rộng 10 hecta có thể chứa một quần thể lên đến hàng trăm cá thể. Các hòn đảo lớn hơn, với nhiều chim biển và động vật không xương sống làm nguồn thức ăn, có thể có mật độ quần thể cao hơn nữa. Quần thể Tuatara lớn nhất được tìm thấy trên đảo Stephens, nơi ước tính có tới 2.500 cá thể trên mỗi hecta ở một số khu vực, với tổng số ít nhất là 30.000 cá thể. Tổng số Tuatara New Zealand trên tất cả các hòn đảo ước tính vào khoảng từ 50.000 đến 100.000 cá thể. Những con số này cho thấy nỗ lực bảo tồn đã mang lại những kết quả đáng kể.
Với việc liên tục mở rộng các khu vực không có động vật săn mồi và các chương trình nhân giống, tái định cư hiệu quả, tương lai của Tuatara New Zealand đang ngày càng trở nên bền vững hơn. Loài bò sát đặc biệt này không chỉ là một báu vật của New Zealand mà còn là một di sản sống của hành tinh, nhắc nhở chúng ta về tầm quan trọng của việc bảo vệ đa dạng sinh học và các loài động vật độc đáo.
FAQs
-
Tuatara là gì?
Tuatara là một loài bò sát đặc hữu của New Zealand, là thành viên duy nhất còn sống của bộ Sphenodontia cổ đại, thường được gọi là “hóa thạch sống” vì ngoại hình và đặc điểm sinh học không thay đổi qua hàng triệu năm. -
Tuatara sống ở đâu?
Tuatara hiện chỉ được tìm thấy trên một số hòn đảo ngoài khơi New Zealand, chủ yếu là các đảo không có động vật săn mồi. -
Tại sao Tuatara được gọi là “hóa thạch sống”?
Chúng được gọi là “hóa thạch sống” vì chúng giữ lại nhiều đặc điểm nguyên thủy, gần như không thay đổi so với các hóa thạch của tổ tiên sống cùng thời đại với khủng long cách đây hơn 250 triệu năm. -
Tuatara sống được bao lâu?
Tuatara có tuổi thọ rất dài, có thể đạt đến 80 năm hoặc thậm chí hơn 100 năm trong một số trường hợp, trở thành một trong những loài bò sát sống lâu nhất thế giới. -
Tuatara ăn gì?
Tuatara là loài ăn thịt, khẩu phần ăn của chúng bao gồm động vật không xương sống, thằn lằn nhỏ và chim biển non. -
Điều gì xác định giới tính của Tuatara con?
Giới tính của Tuatara con được xác định bởi cả yếu tố di truyền và nhiệt độ ấp trứng; trứng ấp ở nhiệt độ ấm hơn có xu hướng nở ra Tuatara đực, và trứng ở nhiệt độ mát hơn nở ra Tuatara cái. -
Tại sao Tuatara lại bị đe dọa?
Tuatara bị đe dọa chủ yếu do sự xuất hiện của các loài động vật săn mồi du nhập như chuột Thái Bình Dương và các loài thú có vú khác, vốn săn trứng và Tuatara trưởng thành. -
Những nỗ lực bảo tồn nào đang được thực hiện cho Tuatara?
Các nỗ lực bảo tồn bao gồm bảo vệ pháp lý, diệt trừ động vật săn mồi khỏi các hòn đảo, nuôi nhốt và nhân giống trong điều kiện bảo tồn, và tái định cư Tuatara đến các khu vực an toàn. -
Có bao nhiêu loài Tuatara?
Hiện tại, có hai loài Tuatara được công nhận còn sống: Tuatara đảo Brothers và Tuatara thông thường. -
Tổng số Tuatara trên thế giới là bao nhiêu?
Tổng số Tuatara trên tất cả các hòn đảo ở New Zealand ước tính vào khoảng từ 50.000 đến 100.000 cá thể.